Systeemstress

Regelmatig voer ik binnen grote onderwijsorganisaties gesprekken met MT’s, teams en individuele medewerkers over werkdruk. Bij aanvang van zo’n gesprek is het altijd goed om te definiëren wat werkdruk is. Ik hanteer de definitie die Delano Maccow* gebruikt in zijn instrument voor het hoger onderwijs om de werkdruk in kaart te brengen.

‘Van werkdruk is sprake wanneer medewerkers tijdens de uitvoering van hun werk geconfronteerd worden met verstoringen of regelproblemen terwijl ze niet over de organisatorische regelmogelijkheden beschikken om die verstoringen op te lossen.’ Ik loop met teams dan alle verstoringen na en bekijk waar men zelf invloed op heeft en welke verstoringen men dus ook zelf kan oplossen (formeel of informeel). Er blijft meestal een klein lijstje over van verstoringen waar men geen invloed op kan uitoefenen.

In de top drie van dit lijstje staat zonder uitzondering ‘systeemstress’. In onderwijsland wordt steeds meer gebruik gemaakt van gedigitaliseerde en geautomatiseerde systemen waarvan het doel ooit was, dat ze ondersteunend aan het primaire proces moesten zijn: het onderwijs (en bij academische instellingen ook het onderzoek). Te vaak zijn de systemen echter het doel geworden en leidend in een organisatie. De professionals uit het primaire proces lopen aan tegen inflexibele systemen, bugs en storingen, ondersteunend personeel dat niet van de hoed en de rand weet en vaak ook nog tegen een muur van onbegrip bij de leidinggevenden.

De term ‘systeemstress’ past dan ook uitstekend bij deze vorm van werkdruk. Het zorgt voor tijdsverlies, frustratie en irritatie en het vergalt het werkplezier. Het wordt tijd, dat degenen die hier wel invloed op kunnen uitoefenen de klachten van de professionals serieus gaan nemen en de verantwoordelijkheid nemen om de systemen weer dienstbaar te maken aan het primaire proces. En ja, er zijn ook professionals die zeuren en zeggen met geen enkel systeem te willen of kunnen werken. Dat is geen systeemstress maar het niet willen accepteren van een nieuwe werkelijkheid en in de weerstand schieten. Op die weerstand hebben ze wel zelf invloed en desnoods wordt de notoire zeurder gecorrigeerd door directe collega’s.

*’Werkdrukinstrument in het HBO’ door Delano Maccow, als onderzoeker verbonden aan het Lectoraat voor Ondernemerschap aan de Hanzehogeschool Groningen.